نخستین اجلاس جنجالی اربعین در سال ۱۴۰۴ با همکاری دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، با حضور جمعی از شخصیتهای علمی، فرهنگی و مذهبی برگزار شد. این اجلاس که با هدف بررسی ابعاد مختلف پیادهروی اربعین و آثار فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی آن شکل گرفت، به محلی برای تبادل نظر و ارائه دیدگاههای مختلف تبدیل شد.
اجلاس اربعین در دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی در تهران، یکی از معتبرترین مراکز آموزشی کشور، برگزار شد. این انتخاب محل برگزاری، مفهوم عمیق و نقش آموزش و پرورش در اشاعه فرهنگ عاشورا را تداعی میکند. هدف از این اجلاس، جمعآوری و تجزیه و تحلیل نظرات و پیشنهادات در راستای تقویت و ارتقای فرهنگ ایثار و فداکاری بود که در پیادهروی اربعین به نمایش گذاشته میشود. با توجه به اینکه سالانه میلیونها زائر از اقصی نقاط جهان به کربلا سفر میکنند، این اجلاس توانست فضایی فراهم آورد تا از تمامی جوانب به بررسی این رویداد عظیم پرداخته شود.
در این اجلاس، موضوعات مختلفی از جمله چالشهای امنیتی، راههای بهبود خدمات رسانی به زائران، و تأثیرات اقتصادی پیادهروی اربعین بر جوامع محلی و ملی مورد بحث و بررسی قرار گرفت. همچنین، سخنرانان به بررسی ابعاد فرهنگی و اجتماعی این جریان پرداخته و اهمیت همبستگی مسلمانان در این رویداد عظیم را highlighted کردند.
از جمله نکات جنجالی این اجلاس، موضوع افزایش زیرساختهای لازم برای میزبانی بهتر از زائران بود که با انتقادات و نظرات متفاوتی همراه شد. برخی از حاضرین بر این باور بودند که با وجود تلاشهای انجام شده، هنوز مشکلات بسیاری در این زمینه وجود دارد و باید اقدامات بیشتری برای بهبود شرایط انجام شود. در عوض، گروهی دیگر ابراز کردند که کارهای انجام شده تا کنون قابل تقدیر بوده و فقط نیاز به زمان و برنامهریزی دقیقتری دارد.
حضور افراد مطرح در این اجلاس به تنهایی نشان دهنده اهمیت موضوع بود. شخصیتهایی نظیر دکتر حسن روحانی، رئیس جمهور پیشین، و مراجع عظام تقلید نیز در این اجلاس دعوت شده بودند و نظرات خود را در خصوص اهمیت پیادهروی اربعین و آثار مثبت آن بر جامعه اسلامی به اشتراک گذاشتند. این مسأله توانست اجلاسی را پدید آورد که از یک سو به بحثهای علمی پرداخته و از سوی دیگر به ابراز احساسات مذهبی افراد پرداخت.
از دیگر وجوه تحقیقی این اجلاس، بررسی نیازمندیهای اجتماعی و اقتصادی زائران در طول مسیر پیادهروی بود. با توجه به افزایش تعداد زائران در سالهای اخیر، لازم است که برنامهریزیهای بهتری برای تأمین نیازهای زائران در ابعاد مختلف، از راهنماییهای لازم تا تامین غذا و مسکن، صورت گیرد. گروهی از محققان به ارائه آمار و ارقام در این زمینه پرداختند که نشاندهنده افزایش قابل توجه زائران از کشورهای مختلف در یک دهه اخیر بود.
بدون شک، برگزاری این اجلاس به خودی خود یک قدم مهم در راستای تقویت روابط بینالمللی و همبستگی مسلمانان محسوب میشود. به ویژه در شرایط کنونی که دشواریها و چالشهای زیادی در ابعاد مختلف اجتماعی و سیاسی در جهان وجود دارد، همبستگی مسلمانان از طریق چنین رویدادهایی میتواند به عنوان یک مثال عینی از قدرت پیوندهای مذهبی و فرهنگی در سطح جهانی به شمار رود.
در پایان، باید اشاره کرد که این اجلاس تنها آغاز یک مسیر است و نیاز به استمرار در بحث و گفتگو در خصوص پیادهروی اربعین و ابعاد مختلف آن احساس میشود. تشکلهای علمی و فرهنگی باید با اتخاذ رویکردهای نوین، به تحلیل دقیقتری از چالشها و فرصتهای این رویداد بپردازند و با ایجاد فضایی مناسب برای تبادل نظر، بتوانند به آینده روشنتری برای برگزاری پیادهروی اربعین دست یابند.
با توجه به این ساختارهای ضروری و تبادل نظرات موثر، میتوان امیدوار بود که اربعین به عنوان یک نماد قدرتمند از همبستگی مسلمانان، در سالهای آینده ادامه یابد و پیامهای عاشوراییاش را به نسلهای بعد منتقل کند.