برنامه جنجالی دانشگاه: حمایت بیقید و شرط از طرحهای تحقیقاتی
در روزهای اخیر، دانشگاههای کشور به خاطر تصمیم جدید خود در زمینه حمایت از طرحهای تحقیقاتی با واکنشهای مختلفی روبهرو شدهاند. این برنامه که به عنوان “حمایت بیقید و شرط از تحقیقات علمی” نامگذاری شده است، هدف از آن ترویج علم و دانش و افزایش ظرفیتهای تحقیقاتی در مراکز علمی کشور عنوان شده است.
شورای عالی دانشگاهها به ریاست دکتر محمدرضا صمدی، رئیس دانشگاه تهران، این طرح را به تصویب رسانده و هدف آن، ترغیب پژوهشگران به ارائه طرحهای خلاقانه و بنیادین اعلام شده است. دکتر صمدی در نشست خبری اخیر خود اظهار داشت: «این برنامه به دنبال ایجاد بستر مناسب برای نوآوری و پیشرفت است و فارغالتحصیلان و دانشجویان را به فعالیتهای پژوهشی تشویق میکند.»
این طرح به دانشگاهها این امکان را میدهد که به صورت بیقید و شرط، از همه طرحهای تحقیقاتی که با معیارهای خاصی تعریف شدهاند، حمایت مالی کنند. این معیارها شامل ترویج علم در زمینههای مختلف، تأثیرگذاری بر جامعه و پردازش مسائل مهم ملی و جهانی میباشد. بسیاری از دانشگاهها، بهویژه دانشگاههای برتر کشور از جمله دانشگاه شریف و دانشگاه امیرکبیر، به این طرح پیوسته و به دنبال استفاده از این فرصت برای تقویت وضعیت علمی خود هستند.
با این حال، برخی منتقدان به شدت نسبت به این طرح ابراز نگرانی کرده و معتقدند که حمایت بیقید و شرط ممکن است به کیفیت تحقیقات آسیب بزند. دکتر سارا حسینی، استاد علوم سیاسی در دانشگاه اصفهان، در این زمینه گفت: «هر طرح تحقیقاتی باید زیر نظر کارشناسان و مقامات ذیصلاح بررسی شود و حمایت بیقید و شرط میتواند به ترویج طرحهای غیر علمی و حاشیهای منجر شود.»
در انتقاد به این برنامه، بعضی از کارشناسان بر این باورند که دانشگاهها باید یک سیستم مؤثری برای ارزیابی کیفیت طرحهای تحقیقاتی و اولویتدهی به آنها در نظر داشته باشند. دکتر امیرحسین واعظی، رئیس بخش تحقیقات و توسعه فناورانه دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، اظهار داشت: «سیاستهای حمایت از تحقیقات باید به گونهای باشد که توانمندیهای پژوهشگران را به نمایش بگذارد و در عین حال از پژوهشهای بدون پشتوانه علمی جلوگیری کند.»
یونیفورمهای پژوهشی برخی از دانشگاهها از قبیل دانشگاه شیراز و دانشگاه زنجان نیز در نظر دارند که برنامههای آموزشی فشردهای را برای پژوهشگران و دانشجویان برگزار نمایند تا آنها را با چالشهای تحقیقاتی و ارزیابی کیفیت طرحها آشنا کنند. این دانشگاهها به دنبال ارتقای بنیه علمی و پژوهشی خود با همکاری نهادها و سازمانهای دولتی هستند.
در حالی که انتقادات در مورد این طرح ادامه دارد، طرفداران این برنامه بر این باورند که این فرصت میتواند موجب شکوفایی فزاینده پژوهشهای علمی در سطح کشور شود. دکتر مهدی مرادی، رئیس پارک علم و فناوری استان فارس، در این رابطه تصریح کرد: «حمایت از طرحهای تحقیقاتی احداث پل میان دانشگاه و صنعت را تسهیل میکند و به توسعه فناوری و نوآوری کمک خواهد کرد.»
دولت نیز به ارائه تسهیلات بیشتر برای پژوهشگران و محققان پرداخته و تشویقهایی برای نگارش مقالات بینالمللی و همکاریهای علمی بینالمللی ایجاد کرده است. به گفته مسئولان، هدف نهایی این برنامه ارتقای سطح علمی کشور و کمک به حل چالشهای اجتماعی و اقتصادی است.
در نهایت، با وجود نظرات موافق و مخالف، مشخص است که این برنامه نویدبخش تحولی در عرصه تحقیق و توسعه علمی کشور است. تحولی که میتواند موجب بالندگی و پیشرفت عظیمتری در زمینههای علمی، اقتصادی و اجتماعی ایران شود. پس از گذشت زمان، نتایج و پیامدهای این طرح برای محققان، دانشگاهها و جامعه علمی کشور روشنتر خواهد شد و بر همین اساس، باید منتظر عکسالعملها و تغییرات ناشی از این تصمیم در سطح کلان کشور باشیم.