کشفاتی جدید در زمینه تحقیق بر روی سیاره سرخ، مریخ، گواهی بر رد نظریهای قدیمی و مهم در مورد وجود آب جاری در این سیاره ارائه داده است. این نظریه که مدتها مورد بحث و بررسی دانشمندان قرار داشت، اکنون بهطور رسمی نقض شده و این موضوع بار دیگر توجه محققان و علاقهمندان به فضا را به خود جلب کرده است.
به گزارش سازمان فضایی ناسا، طی بررسیهای عمیق و پیشرفتهای که با استفاده از دادههای به دستآمده از کاوشگرهای این سازمان و دیگر آژانسهای فضایی انجام شده، مشخص گردیده است که وجود آب جاری بر روی سطح مریخ، بهویژه در مناطقی که پیشتر بهعنوان مکانهای امیدوارکننده برای یافتن آب شناخته میشدند، کمتر از آنچه تصور میشد، واقعی است. این یافتهها در پی تحلیلهای دقیق تصاویر و دادههای جمعآوری شده از دوربینها و حسگرهای مختلف مأموریتهای فضایی مانند مأموریت “مارس اکسپرس” و “روور پرسپکتیو” به دست آمده است.
یکی از محققان کلیدی این پروژه، پروفسور سارا جیهان، از دانشگاه کالیفرنیا در لسآنجلس، تأکید میکند که بررسیهای اخیر نشان داده است که وجود نمکهای مایع و ترکیبات شیمیایی مختلف بر روی سطح مریخ، شرایط را برای وجود آب جاری در زیر سطح بسیار دشوار کرده است. در واقع، شواهد جدید نشان میدهد که آب، به این شکل که پیشتر تصور میشد، نمیتواند در مریخ جریان داشته باشد و تغییراتی که به عنوان نشانههای وجود آب معرفی میشدند، در حقیقت ناشی از دیگر فرآیندهای شیمیایی هستند.
این نتایج در کنفرانس بینالمللی علوم سیارهای که در اوت 2023 در شهر برلین برگزار شد، بهصورت رسمی ارائه گردید. در این کنفرانس بیش از 100 پژوهشگر و متخصص از سراسر جهان شرکت کردند و بسیاری از آنها به نقد و بررسی نتایج جدید پرداخته و تأکید کردند که پس از سالها تحقیق، ظاهراً ما باید به یک تعریف جدید از “آب” و “احتمال وجود حیات” در مریخ برسیم.
در گذشته، شواهدی مبنی بر وجود آب مایع در بعضی از لبههای شیبدار و مناطق خاصی از مریخ، امیدواریهایی را در میان محققان ایجاد کرده بود. بهویژه مطالعاتی که در سال 2015 انجام شد، نشان میداد که در اثر نوسانات دما و فشار در بعضی نواحی، میتوان به وجود آب مایع فکر کرد. اما اکنون با توجه به کشفیات جدید، آن نظریهها به شدت زیر سؤال رفته و دانشمندان باید به بررسیهای عمیقتری بپردازند.
مریخ بهعنوان یکی از نزدیکترین همسایههای زمین و مقصدی برای مأموریتهای احتمالی آینده بشر، همواره مورد توجه بوده است. علاوه بر این، درک بهتر از شرایط این سیاره میتواند به پیشبرد علم نجوم و کشف رازهای کیهان کمک نماید. گروههای تحقیقاتی مختلف در سناریوهای جدید متوجه شدهاند که برای تحقیقات آینده خود شاید نیاز باشد که بهجای تمرکز تنها بر وجود آب، به بررسی ترکیبات شیمیایی دیگر و چگونگی تعاملات آنها بپردازند.
علاوه بر این، بررسیهای انجامشده در حوزه تصویربرداری و اندازهگیری سطح مریخ نشان میدهد که این سیاره در طول میلیونها سال گذشته، تغییرات زیادی را تجربه کرده است. وجود شرایط جوی، حرارت سطحی و سطح فشار خاص مریخ، از جمله عواملی هستند که بایستی در تحقیقات آینده مورد توجه قرار گیرند.
این کشفیات نه تنها نظریهها را تغییر میدهند بلکه بهویژه در زمینه تحقیقات فضایی و مأموریتهای آینده به مریخ، الزامات و رویکردهای جدیدی را نیز به نظام فضایی جهان پیشنهاد میدهند. امید میرود که با رسیدگی به این یافتههای جدید و تجدید نظر در فرضیات پیشین، محققان بتوانند به درک بهتر و جامعتری از مریخ و پتانسیلهای آن برای کشف حیات برسند.