روش صحیح انتقاد کردن | چطور از دیگران انتقاد کنیم؟
روش صحیح انتقاد کردن باعث خواهد شد که ما بتوانیم از آنچه که هدف اصلی انتقاد، یعنی کمک به فرد و بهبود اوضاع، میباشد به بهترین نحو استفاده کنیم. اینکه چطور از دیگران انتقاد کنیم، مهارتی بسیار کاربردی است که میتواند ما را در داشتن ارتباطی موثر یاری و از به وجود آمدن بسیاری از تعارضها جلوگیری نماید. پس از آنکه متوجه شدیم که انتقاد سازنده چه فاکتورهایی دارد، و دریافتیم که هر انتقادی پیش از آنکه مطرح شود باید از 7 خوان انتقاد سازنده رد شود! در نهایت اگر این فیلترها را رد کرد، باید با روش صحیح انتقاد کردن رفتار را مورد انتقاد قرار داد. در ادامه به یکی از علمیترین و کاربردیترین روشهای انتقاد میپردازیم.
چطور انتقاد کنیم | حالت اول
در روش صحیح انتقاد کردن، پس از آنکه به این نتیجه رسیدیم که نقد ما زمان و شرایط صحیحی دارد، حال نوبت به انتقاد کردن میرسد. برای اینکه بهتر بتوانیم به موضوع ” چطور انتقاد کنیم” بپردازیم، اجازه بدهید با مثالی این مفهوم را پیش ببریم. شما در دانشگاه هستید و استاد شیوهای نامناسب در تدریس و رفتار با شما پیش میگیرد. شما به خود استاد، مدیرگروه یا شاید رئیس دانشکده مراجعه کنید و چنین انتقادی را مطرح نمایید:
– آقای دکتر جوری با ما رفتار میکنه که یه چوپان با یه گله گوسفند هم چنین رفتاری نداره!
– آقای دکتر نمیدانند که با قشر نخبه جامعه چطور باید تعامل کرد!
فرقی ندارد، “گله گوسفند” یا “قشر نخبه جامعه” در هردو حالت ما در حال نقد بینش فرد هستیم. زیر سوال بردن فهم و بینش یک فرد قطعا کمتاثیرترین شکل نقد میباشد. پذیرش این انقاد حتی از دید فرد سوم هم دشوار خواهد بود، چه برسد به خود شخص. اگر بخواهم فارسیتر(!) بگویم، انتقاد از بینش مساویست با انتقاد مخرب!
چطور انتقاد کنیم؟ | گام اول
حالت دوم را چنین در نظر بگیرید:
– آقا دکتر خودشان جزو نخبگان جامعه هستند و طبیعتا میدانند که باید چارچوبهای مشخص رفتاری در محیط آکادمیک را رعایت نمایند اما، متاسفانه گاهی به دلایلی کنترل خود را از دست داده و رفتارهایی ناپسند از خود بروز میدهند.
دقت کنید در این حالت ما بنیش فرد را مورد قبول داریم، لکن توانمندی فرد برای تبدیل آگاهی به رفتار را مورد انتقاد قرار میدهیم. این شکل از نقد، نسبت به حالت قبلی نرمتر است اما همچنان میتوان نقد خود را با لحنی بهتر و آرامتر نیز بیان نمود. میتواند گفت که این نوع نقد میتواند هردو نوع انتقاد سازنده و مخرب را رقم بزند.
چطور انتقاد کنیم | حالت سوم:
– آقای دکتر خودشان جزو نخبگان جامعه هستند و بدون شک برای رسیدن به مقام استادی در دانشگاه، فیلترهای مختلفی را گذارندهاند. قطعا شخصی در جایگاه ایشان رفتار پسندیدهای را در تمام شرایط خواهد داشت و جز این هم انتظار نیست. اما ایشان در روز ……. رفتار آقای دکتر متناسب با شناخت و جایگاه ایشان نبود.
در این حالت ما صرفا رفتار فرد را مورد انتقاد قرار دادهایم و بینش و توانمندی وی را تایید نمودهایم. این نوع نقد را میتوان روش صحیح انتقاد کردن دانست.
چطور از دیگران انتقاد کنیم؟
زبانِ روش صحیح انتقاد کردن، زبان ترجیح و تردید است و نه تهدید و تحقیر. متاسفانه چنانچه پیشتر نیز اشاره نمودیم، عموما از انتقاد به عنوان تحقیر و به اصلاح رایجتر پایین کشیدن افراد استفاده میکنیم. و قطعا اگر ندانیم چطور از دیگران انتقاد کنیم محبوبیت و عزت نفس ما را به شدت تخریب خواهد نمود. اینکه چرا افراد همواره خود را با دیگران در رقابت میبینند، ریشه در فرهنگ نادرست آموزشی و متاسفانه عزت نفس افراد دارد. در روش صحیح انتقاد کردن، ابتدا ادراک خود را بیان کرده در ادامه با بیان دیدگاه خودمان صرفا عملکرد شخص را نقد مینماییم. در همان مثال بالا میتوان گفت که:
من کاملا درک میکنم شخصیت آقای دکتر و تجربه بالای ایشان، نشاندهنده سطح ادب و فرهنگ ایشان است و قطعا در این زمینه هم شایستگیهای انکارناپذیری دارند اما من آن روز بعد از جملات استادم، احساس کردم که شاید اینگونه کلمات برای محیط آکادمیک مناسب نباشد. البته شاید هم خود آقای دکتر عامدانه چنین برخوردی داشتند و علت کارشان هم با توجه به علم و تجربه ایشان صحیح باشد ولی در کل من احساسم این بود که میشد برخورد و بیانی مناسبتر داشت.
حالا این جمله را با انتقاد ” آقای دکتر جوری با ما رفتار میکنه که یه چوپان با یه گله گوسفند هم چنین رفتاری نداره!” مقاسیه کنید!
تمرین خیلی مهم: سعی کنید که آخرین انتقادی را که کردید به یاد آورده و به شکلی مناسبتر آن را بازنویسی کنید.