لزوم افزایش ظرفیت پزشکی: آیا دانشجویان مجبور به ترک کشور برای تحصیل هستند؟
در سالهای اخیر، به ویژه پس از شیوع پاندمی کرونا، مسئله ظرفیت پذیرش دانشجویان در رشتههای پزشکی در کشور ما به یک موضوع بحثبرانگیز تبدیل شده است. با توجه به افزایش تقاضای فراوان در این رشته و همچنین نیاز جامعه به پزشکان متخصص، این پرسش مطرح میشود که آیا دانشجویان ایرانی چارهای جز ترک کشور برای ادامه تحصیل در رشته پزشکی دارند؟
طبق آمار رسمی، در حال حاضر بیش از ۱۱۰ هزار دانشجوی پزشکی در دانشگاههای مختلف ایران مشغول به تحصیل هستند. با این حال، ظرفیت پذیرش این دانشجویان در مقطع کارشناسی پزشکی، به طور قابل توجهی محدود است. به عنوان مثال، در سال ۱۴۰۲، تنها حدود ۱۲هزار نفر از داوطلبان موفق به پذیرش در این رشته شدند. این موضوع به وضوح نشاندهنده عدم تناسب بین تعداد متقاضیان و ظرفیت دانشگاههاست.
به همین دلیل، بسیاری از دانشجویان ایرانی برای ادامه تحصیل به کشورهای دیگر سفر میکنند. کشورهای همسایه مانند ترکیه و همچنین کشورهای اروپایی مانند آلمان و فرانسه، به عنوان مقاصدی پرطرفدار برای تحصیل در رشته پزشکی مطرح هستند. این روند در سالهای اخیر شدت بیشتری پیدا کرده و دیگر تنها به دانشجویان مجرد محدود نمیشود، بلکه خانوادهها به دلایل مختلف، از جمله کیفیت بالای آموزش و امکانات بهتر، به این سمت روی آوردهاند.
به علاوه، تحصیل در خارج از کشور مزیتهای دیگری نیز دارد. یکی از این مزایا، آشنایی با تکنولوژیهای نوین پزشکی و شیوههای پیشرفته درمانی است که در بسیاری از کشورها به کار گرفته میشود. دانشجویانی که در کشورهایی با سیستمهای بهداشتی پیشرفته تحصیل میکنند، امکان دستیابی به تجربیات ارزشمندی دارند که میتواند در آینده شغلی آنان بسیار مؤثر باشد.
اما این سؤال پیش میآید که آیا افزایش ظرفیت پذیرش دانشجویان در رشته پزشکی در دانشگاههای ایران میتواند به عنوان یک راه حل برای جلوگیری از این روند خروج نخبگان پزشکی باشد؟ کارشناسان و مسئولان آموزشی بر این باورند که با تدابیر مناسب میتوان ظرفیتهای دانشگاهها را افزایش داد. برای مثال، افزایش تعداد دانشگاههای خصوصی و غیرانتفاعی، بهبود زیرساختهای آموزشی و بهروز کردن تجهیزات پژوهشی میتواند به جذب بیشتر دانشجویان کمک کند.
از قضا، به جز مشکلات مربوط به ظرفیت پذیرش، برخی از دانشجویانی که در این رشته مشغول به تحصیل میشوند، با چالشهایی همچون کیفیت آموزش و نیروی آموزشی نیز مواجهاند. در بسیاری از دانشگاهها، نبود استادان مجرب و امکانات بهروز باعث کاهش کیفیت آموزش میشود. این موضوع مسلماً بر تصمیم دانشجویان مبنی بر خروج از کشور تأثیرگذار است.
دولت و وزارت بهداشت باید در این زمینه برنامهریزی دقیقی انجام دهند. یکی از راهکارهای مؤثر میتواند جذب و پرورش توانمندان در رشتههای پزشکی باشد، بهگونهای که نه تنها کشور از نخبگان خود بهرهمند شود، بلکه خود نیز به یکی از مقاصد تحصیلی برای دانشجویان خارجی تبدیل شود. این امر مستلزم توجه به حقوق و مزایای پزشکان و همچنین حمایت از گروههای پژوهشی و آموزشی در سطح ملی است.
به نظر میرسد که اگر توجه کافی به این زیرساختها نشود، همچنان شاهد تسری این روند خواهیم بود؛ دورانی که در آن نخبگان کشور به دلیل شرایط نامناسب آموزشی و شغلی به دیگر سرزمینها مهاجرت میکنند. بنابراین فراتر از صرف افزایش ظرفیت پذیرش، ضروری است تا محورهایی از جمله کیفیت آموزش و رفاه اجتماعی پزشکان مورد توجه قرار گیرد.
در نهایت، برای جلوگیری از فرار مغزها و بهبود شرایط آموزشی، لازم است که نه تنها بر روی ظرفیتهای دانشگاهها تمرکز شود، بلکه باید بستری مناسب برای فعالیت متخصصان و نخبگان ایجاد گردد تا آینده بهتری برای سیستم بهداشت و درمان کشور مهیا شود. شاید برگزاری کارگاههای آموزشی و همایشها، مشاوره با فارغالتحصیلان و متخصصان توانمند، بتواند به این مهم کمک کند و کیفیت تحصیل در رشته پزشکی را در کشور بهبود بخشد.