آتشکده “هارپاک” ابیانه: نجات یا تخریب در طی مرمت؟
آتشکدههای باستانی همواره نمادهایی مهم از تاریخ و فرهنگ هر ملت محسوب میشوند. در این میان، آتشکده “هارپاک” در روستای تاریخی ابیانه، یکی از آثار باستانی و معنوی ایران است که در سالهای اخیر دستخوش تغییرات و مرمتهایی شده است که سوالاتی را درباره حفظ و نگهداری میراث فرهنگی بهوجود آورده است.
ابیانه که در استان اصفهان واقع شده، بهعنوان یکی از روستاهای تاریخی و جذاب ایران، با معماری خاص و بافت قدیمی خود، هر ساله پذیرای گردشگران و پژوهشگران بسیاری میباشد. آتشکده “هارپاک” بهعنوان بخشی از این میراث فرهنگی ارزشمند، نشاندهنده تاریخ کهن زرتشتیان و آداب و رسوم آنها است. این بنا بهدلیل داشتن ویژگیهای معماری منحصر به فرد و نیز تاریخانگاری که به دوران پیش از اسلام برمیگردد، مورد توجه کارشناسان و محققین قرار گرفته است.
اگرچه مرمت و بازسازی بناهای تاریخی معمولا با هدف حفظ آثار فرهنگی و دسترسی به آنها انجام میشود، اما در مورد آتشکده “هارپاک”، انتقادات و نگرانیهای زیادی از سوی جامعه فرهنگی و متخصصان حوزه مرمت مطرح شده است. برخی بر این باورند که تغییرات اساسی در ساختار آتشکده، ممکن است به تخریب هویت فرهنگی و تاریخی این مکان منجر شود. در واقع، در حین انجام مرمت، وجود مصالح نادرست و استفاده از فنون جدید، میتواند به اصل بنا آسیب بزند.
بهدنبال این انتقادات، کارشناسان و اعضای انجمنهای فرهنگی، نشستهایی را برای بررسی وضعیت آتشکده “هارپاک” ترتیب دادند. در این نشستها، تجارب و نظرات متخصصان مختلف از جمله معماران باستانشناس و مرمتگران مطرح شد. آنها با تاکید بر اهمیت حفظ اصالت بنا، خواستار بازنگری در روند مرمت آتشکده هستند. به اعتقاد آنها، میبایست با استفاده از روشهای مرمت علمی و اصولی، ویژگیهای تاریخنگاری و معماری این بنا حفظ گردد.
در عین حال، برخی از مسئولان محلی و دولتی، به لزوم مرمت این آتشکده تأکید دارند و آن را گامی ضروری برای جذب گردشگر و رونق اقتصادی منطقه میدانند. آنها معتقدند با بهبود و زیباسازی بنا، امکان افزایش شمار بازدیدکنندگان و معرفی فرهنگ زرتشتی به نسل جوانتر فراهم خواهد شد.
از سوی دیگر، مرمت بدون در نظر گرفتن اصول علمی و فرهنگی، ممکن است منجر به واگرایی و تخریب شناسنامه تاریخی بنا گردد. در این راستا، ضرورتی است که نظارت دقیقتر بر روی روندهای مرمت صورت گیرد و صدای جامعه متخصص در این زمینه شنیده شود. مباحث مربوط به این آتشکده فراتر از مسائل فنی مرمت، به موضوعاتی مانند هویت ملی و ارزشهای فرهنگی مرتبط است.
در حال حاضر آتشکده “هارپاک” در شرایط حساسی قرار دارد و حفظ اصول فرهنگی در کنار نیازمندیهای مرمت، چالشی جدی را پیش روی مسئولین قرار داده است. نیازمند آن هستیم که با یک نگرش جامع و دقیق، مسائل مربوط به مرمت این آتشکده را بررسی کنیم تا از یک سو با تخریب هویت تاریخی آن مواجه نشویم و از سوی دیگر، زمینههای توسعه گردشگری و آشنایی نسل جدید با فرهنگ غنی زرتشتی را فراهم سازیم.
پیشنهاد میشود که برای انجام مرمت موثر و پایدار، یک کمیته تخصصی متشکل از معماران، archaeologists و نمایندگان فرهنگی تشکیل شود تا نظارت بر روند مرمت به دقت انجام گیرد و اطلاعات علمی و فرهنگی به کار گرفته شود. در نهایت، از آنجا که آتشکده “هارپاک” نماد هویتی دیرینه و فرهنگی غنی است، همه افراد ذیربط باید بهدقت و مسئولانه برای حفظ و نگهداری این میراث ارزشمند تلاش کنند.