اعلام نام برگزیدگان مرحله مصاحبه علمی بدون نیاز به آزمون دکتری تخصصی دانشگاه تربیت مدرس، حواشی گستردهای به همراه داشت
در هفته اخیر، دانشگاه تربیت مدرس با انتشار لیست اسامی داوطلبان راهیافته به مرحله مصاحبه علمی دکتری تخصصی سال 1402، جنجالهایی را در میان دانشجویان و علاقمندان به تحصیل در مقطع دکتری ایجاد کرد. این دانشگاه با روش جدیدی که در انتخاب داوطلبان به کار گرفته، انتقاداتی را به همراه داشته است. به طور خاص، این روش عبارت است از پذیرش دانشجویان بدون برگزاری آزمون دکتری اختصاصی، که به اعتقاد برخی موجب ناعدالتی و عدم شفافیت در روند انتخاب دانشجویان خواهد شد.
طبق اعلام مسئولان دانشگاه تربیت مدرس، این سیاست جدید به منظور تسهیل فرآیند پذیرش و افزایش شانس تحصیل برای داوطلبان با استعداد انجام شده است. اما با این حال، مخالفتهایی از جانب برخی اعضای هیئت علمی و کارشناسان آموزشی صورت گرفت. نارضایتیها بیشتر ناشی از این بود که حذف آزمون دکتری میتواند به کاهش سطح علمی دانشگاهها و بالا رفتن ریسک انتخاب نادرست دانشجویان منجر شود.
از جمله نکات قابل تأمل در این خصوص، نحوه پذیرش و معیارهایی بود که برای انتخاب داوطلبان به کار گرفته شده است. ادعای ابداعی سازمان سنجش مبنی بر بهرهمندی از سوابق تحصیلی و مصاحبه علمی به عنوان ابزار اصلی برای ارزیابی داوطلبان باعث شد تا برخی از منتقدان بر این باور باشند که این اقدامات به نوعی باب جدیدی از ناعدالتی آموزشی را میگشاید. به همین دلیل، پرسشهایی درباره معیارهای انتخاب افراد و چگونگی ارزیابی دقیق آنها در این فرآیند به وجود آمده است.
برخی از داوطلبان که نامشان در این لیست آمده، احساس میکنند که این روش به آنها کمک کرده تا با سرعت بیشتری به مراحل بالای تحصیل خود برسند. یکی از این داوطلبان، فرناز حسینی، در گفتوگویی بیان کرد: “حذف آزمون دکتری برای من فرصتی بود تا بتوانم با تکیه بر سوابق علمی و پژوهشی خود، به آرزوی تحصیل در مقطع دکتری جامه عمل بپوشانم.” او همچنین افزود: “امیدوارم این روند بتواند به عدالت آموزشی و انتخاب نخبگان واقعی کمک کند.”
در مقابل، گروهی از داوطلبان و حتی برخی از دانشگاهیان بارها به این نکته اشاره کردند که آیا این قطعنامه به صورت عادلانه و فراگیر برای همه داوطلبان اعمال شده است یا خیر. دکتر مرتضی یوسفی، یکی از اعضای هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس، در این باره اظهار داشت: “ضروری است که شفافیت و عادلانه بودن در فرآیند پذیرش دانشجویان وجود داشته باشد و دانشگاهها باید به دنبال روشهایی باشند که وضعیت بهتری را برای نخبگان علمی فراهم کنند.”
اختلاف نظرها در این زمینه موجب شده تا ضمن بررسی جوانب مثبت و منفی این روش، تلاشهایی برای بازنگری در قوانین و مقررات پذیرش دانشجویان دکتری در دیگر دانشگاههای کشور نیز صورت گیرد. روشن است که پذیرش بدون آزمون در یک دانشگاه معتبر مثل تربیت مدرس میتواند تأثیرات گستردهای بر سیستم آموزشی کشور داشته باشد و موجب ایجاد تغییرات در روند پذیرش در سایر مؤسسات آموزشی شود.
همچنین، برخی از فعالان حوزه آموزش و پرورش بر این باورند که شاید نیاز باشد در کنار این نوع پذیرشها، نظارتهای دقیقی بر روند تحصیل و پیشرفت دانشجویان در نظر گرفته شود تا از کیفیت آموزشی کاسته نشود و نخبگان واقعی به جامعه معرفی شوند. از منظر این کارشناسان، مجموعهای از ارزیابیها و نظارتها به صورت مستمر میتواند راهگشای آیندهای روشن در بهبود وضعیت تحصیلی در مقاطع عالی باشد.
از آنجایی که دانشگاه تربیت مدرس یکی از معتبرترین دانشگاههای کشور در حوزه علوم انسانی، مهندسی و علوم پایه به شمار میرود، نگرانیهای موجود در مورد این نوع پذیرش نشان از اهمیت وجود نداشتن استانداردهای مشخص و شفاف در فرآیندهای آموزشی دارد. آیندهای روشن تنها در گروی برنامهریزیهای هوشمندانه و بهبود نظارتهاست که باید به جد تلاش شود تا انتقادات موجود به یک موقعیت سازنده و مؤثر تبدیل شود. در نهایت، چگونگی واکنش دیگر دانشگاهها به این روند و بررسی چالشهای پیشرو از اهمیت ویژهای برخوردار خواهد بود.