تحول علمی یا دعوای قدرت؟ همکاری جنجالی دانشگاه امیرکبیر با قرارگاه خاتم در طرحهای مسئلهمحور
در سالهای اخیر، موضوع تعاون دانشگاهها با نهادهای اقتصادی و نظامی در ایران به یکی از بحثهای داغ علمی و اجتماعی تبدیل شده است. در این میان، دانشگاه امیرکبیر، یکی از معتبرترین دانشگاههای فنی و مهندسی کشور، تصمیم به همکاری با قرارگاه خاتمالانبیاء (ص) گرفته است. این همکاری بهویژه در حوزه طرحهای مسئلهمحور، بحثهای فراوانی را به دنبال داشته و سوالات مهمی را درباره ماهیت این همکاری مطرح میکند.
در تاریخ 15 دیماه 1402، دانشگاه امیرکبیر و قرارگاه خاتمالانبیاء (ص) اعلام کردند که بهمنظور توسعه طرحهای مسئلهمحور و حل چالشهای اقتصادی، اجتماعی و محیطزیستی کشور همکاریهای مشترکی را آغاز خواهند کرد. قرارگاه خاتمالانبیاء (ص) بهعنوان یک نهاد عمرانی و اقتصادی وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در سالهای اخیر نقش محوری در اجرای پروژههای عمرانی و صنعتی داشته و به نوعی بخشی از فرآیند توسعه زیرساختهای کشور را به عهده گرفته است.
هدف از این همکاری، پاسخ به نیازهای کشور در زمینههای مختلف از جمله انرژی، صنایع نفت و گاز و مهندسی عمران عنوان شده است. اما در این میان، چالشها و انتقادات زیادی نیز وجود دارد. معترضان به این همکاری معتقدند که ارتباط نزدیک دانشگاهها با نهادهای نظامی و اقتصادی میتواند تحقیق و پژوهشهای علمی را تحت تاثیر قرار داده و استقلال علمی دانشگاهها را به خطر بیندازد. بسیاری از استادان و دانشجویان دانشگاه امیرکبیر این همکاری را نشانهای از فقدان شفافیت و حسابرسی در عرصههای علمی و پژوهشی میدانند و نگرانند که این روابط، به نوعی به تسخیر دانشگاهها توسط نهادهای نظامی و اقتصادی منجر شود.
از سوی دیگر، حمایتکنندگانی نیز وجود دارند که بر این باورند که این همکاری میتواند به رشد و توسعه پایدار کشور کمک کند و توانمندیهای علمی دانشگاهها را در عرصههای عملیاتی و اجرایی به نمایش بگذارد. آنها معتقد هستند که این نوع همکاریها میتوانند به تامین پروژههای اقتصادی و اجتماعی و همچنین به رفع مشکلات کشور کمک شایانی کند. برخی از دانشجویان و فارغالتحصیلان دانشگاه امیرکبیر از این نظر استقبال کرده و آن را فرصتی برای همکاری میان علم و عمل قلمداد میکنند.
در این راستا، آژانسهای پژوهشی و اقتصادی کشور نیز نگاه ویژهای به این همکاری دارند. طبق گزارشهای منتشر شده، قرارگاه خاتمالانبیاء (ص) در سالهای اخیر توانسته است پروژههای عظیم ملی را به انجام برساند و با دستاوردهای قابل توجه، به نوعی بهعنوان یک نهاد سازنده و پیشرفتمحور در عرصه اقتصادی شناخته شود. با این حال، انتقادات در زمینه شفافیت مالی و فرآیندهای تحقیقاتی ممکن است از جانب جامعه دانشگاهی همچنان ادامه داشته باشد.
نکته قابل توجه این است که همکاریهای دانشگاهی با نهادهای غیر دولتی و نظامی، در جهانی که رقابتهای علمی و فناوری در حال شدتگیری است، امری شایع به شمار میآید. در ایران، همسو شدن دانشگاهها با نهادهای بزرگ اقتصادی میتواند نتایج مثبتی داشته باشد، اما در نهایت باید به پرسشهایی مانند استقلال علمی، شفافیت و پاسخگویی نیز پاسخ داده شود.
در نهایت، نتیجه این همکاری باید در راستای منافع ملی، ارتقاء کیفیت علمی و پژوهشی و ایجاد بستری مناسب برای گسترش دانش و فناوری باشد. اما برای دستیابی به این اهداف، ضروری است که تمامی ذینفعان، از دانشگاهها، نهادها و جامعه، در یک فضای باز و شفاف به گفتوگو پرداخته و همواره بر اصول اخلاقی و علمی پایبند بمانند.
بهطورکلی، در این گفتمان پیچیده، باید آثار و تبعات این همکاریها را به دقت مورد بررسی قرار داد تا بتوان به بهترین نحو ممکن از ظرفیتهای علمی و پژوهشی کشور در خدمت توسعه پایدار و اجتماعی بهرهبرداری کرد.