طراحی غیراستاندارد، نظارت ناکام و اجراهای ضعیف: پردهبرداری از واقعیتهای تلخ ریزش متروپل
متروپل، یکی از پروژههای مهم ساختمانی در کشور، چندی پیش به دلایل مختلفی دچار ریزش شد و این واقعه به تصوری تلخ از کیفیت ساخت و استانداردهای موجود در صنعت ساختمان اشاره دارد. طراحی غیراستاندارد، نظارت ناکام و اجراهای ضعیف، عواملی هستند که به این بحران دامن زدهاند و عواقب ناگوار آن هنوز در جامعه احساس میشود.
این پروژه که در شهرستان آبادان در استان خوزستان واقع شده، به عنوان یک برج تجاری و مسکونی به چشم میخورد. وقوع ریزش این سازه و جان باختن تعدادی از خواهربرادرها و اعضای خانوادههای مختلف، نه تنها موجب بروز خسارتهای جانی و مالی شده است، بلکه اعتماد عمومی نسبت به مراجع نظارتی و سازندگی در کشور را نیز تحت تاثیر قرار داده است.
اگر به دقت به فرایند طراحی این پروژه بنگریم، متوجه میشویم که طراحی غیراستاندارد یکی از ریشههای اصلی این بحران بوده است. استفاده از مصالح بیکیفیت و نادیده گرفتن الزامات فنی و مهندسی در مراحل طراحی، در نهایت منجر به عدم توانایی سازه در تحمل بار و فشارهای معمول شد. همچنین، بیتوجهی به ویژگیهای خاک منطقه و شرایط اقلیمی آبادان، بر مشکلات این سازه افزود و نواقص ساختاری آن را دوچندان کرد.
از سوی دیگر، نظارت ناکام بر پروژههای عمرانی یکی دیگر از عواملی است که به وقوع این فاجعه کمک کرده است. مراجع مرتبط به ویژه سازمان نظام مهندسی به عنوان نهاد اصلی مسئول نظارت بر طراحی و اجرای پروژههای ساختمانی، در این مورد نتوانستند وظایف خود را به درستی ایفا کنند. ضعف در نظارت و عدم توجه به گزارشهای کارشناسان و مهندسان حین مرحله ساخت، زمینهساز بروز مشکلاتی شد که در نهایت به ریزش متروپل انجامید.
اجرای ضعیف نیز یکی از جنبههای قابل توجه در این پروژه است. پیمانکاران در مراحل اجرا به جوانب فنی و مهندسی توجه کافی نکردند و ناشیانه به اجرای پروژه پرداختهاند. مشکلات در سازهسازی، عدم استفاده صحیح از مصالح و همچنین نادیده گرفتن استانداردهای ساخت و ساز، همگی به فاجعهای منجر شدند که نه تنها ابعاد فنی بلکه ابعاد اجتماعی و اقتصادی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
پیش از این نیز، زنگ خطر پروژههای مشابه به صدا درآمده بود و نارضایتیها در خصوص کیفیت ساخت و رعایت اصول فنی افزایش یافته بود. با این حال، حادثه متروپل، زنگخطر جدیتری را به صدا درآورد و ضرورت ارتقاء استانداردهای ساخت و نظارت دقیق بر پروژهها را به وضوح نشان داد.
اکنون نیاز به تجدیدنظر جدی در سیستم نظارت بر پروژههای عمرانی و رعایت استانداردهای علمی و فنی بر هیچکس پوشیده نیست. مسئولین ذیربط باید با رعایت اصول مبتنی بر کیفیت و ایمنی در طراحی و اجرای پروژهها، این اعتماد از دست رفته را به جامعه بازگردانند. هم چنین، لازم است که تمهیدات لازم برای آموزش کارشناسان و مهندسان به منظور برخورداری از دانش روز دنیا صورت گیرد تا بتوان در آینده از بروز چنین حوادث تلخی جلوگیری کرد.
در نهایت، به نظر میرسد که تجارب تلخی که از این حادثه به دست آمده، باید به عنوان یک درس عبرت مورد توجه قرار گیرد. بهبود نظام نظارت، تقویت آموزش مهندسان و افزایش کیفیت مصالح و فناوریهای ساخت، از جمله اقداماتی است که میتواند از تکرار چنین فاجعههایی جلوگیری کند. این واقعه تلخ، یادآور اهمیت جان و حقوق شهروندان است و باید با جدیت به آن پرداخته شود.
در این راستا، شعار “ایمنی و کیفیت اولویت همه ماست” باید در ساخت و سازها و پروژههای عمرانی سرلوحه تمامی نهادها و کارآفرینان قرار گیرد. از این رو، تمامی ذینفعان جامعه، اعم از مسئولین، پیمانکاران و شهروندان باید در راستای حفظ حریم ایمنی و سلامت جامعه همکاری لازم را داشته باشند.