چگونه انتقاد سازنده داشته باشیم؟

انتقاد سازنده چیست؟ | چگونه انتقاد سازنده داشته باشیم؟

انتقاد سازنده، آنقدر در رسانه ها تکرار شده است، که به یک عبارت کلیشه‌ایِ ضدحال(!) بدل شده است. متاسفانه چنانچه در مقاله روانشناسی انتقاد کردن در جامعه ما، انتقاد رکدن بسیار مرسوم است و از آنجایی که ما در یک جامعه جمع‌گرا زندگی میکنیم، افراد خود را محق میدانند که به تمام جنبه‌های زندگی ما سرک کشیده و آن را به باد نقد بکشند. اما واقعا انتقاد سازنده چیست و انتقاد سازنده و مخرب را چگونه از هم تشخیص بدهیم، مطلبی است که در این مقاله به آن پرداخته شده است. گر خواهان ارتباط موثر هستیم، بدون شک باید بدانیم که انتقاد سازنده چیست و کدام انتقاد سازنده یا مخرب است. در مقاله بعدی نیز به روش صحیح انتقاد کردن میپردازیم. به جرات میتوانم بگویم که اگر بتوانیم آموخته های حاصل از این دو مقاله را به مهارت تبدیل کنیم، و در نهایت این مهارت به عادت ما منتج گردد، قطعا زندگی ما دچار تغییرات مثبت فروانی خواهد شد و انرژی بسیار بیشتری برای انجام کارهای تاثیرگذار خواهیم داشت.

چگونه انتقادسازنده داشته باشیم؟

پیش از هر انتقادی باید آن را از چندین فیلتر رد نماییم. پیشتر نیز اشاره کردم که انتقاد در هر حالتی، باعث رنجش دیگران، کاهش عزت نفس و نشت اطلاعاتی ما خواهد شد. من این فیلترها را 7 خوان انتقاد می‌نامم.

انتقاد سازنده و مخرب | خوان اول

ارزشش رو داره؟ آیا این رفتار واقعا باعث تاثیرگذاری جدی در زندگی این فرد است یا خیر. آیا با اعمال این انتقاد مسیر مثبتی در زندگی فرد ایجاد خواهد شد یا نه؟ برای مثال شخصی را فرض کنید که در جمع دوستان بسیار نزدیک خود عادت دارد با دست خود به جای قاشق غذا بخورد! البته که این عادت را فقط و فقط در جمع 3-4 دوست بسیار صمیمی خود دارد. به نظر شما آیا انتقاد کردن به چنین رفتاری چه تاثیر مثبتی بر روند زندگی فرد میگذارد؟

انتقاد سازنده و مخرب | خوان دوم

زمان مناسبی هست ؟ و آیا این رفتار تکرارپذیر است؟ یا خیر؟ شما هم با من هم‌نظر هستید که بسیاری از انتقادها در شرایطی بسیار نامناسب انجام میشود. وقتی در یک مهمانی، سرسفره متوجه می‌شویم غذا شور شده، آیا زمان مناسبی برای نقد طعم غذا است؟ واقعا در آن لحظه امکان اصلاح غذا وجود دارد؟ قطعا خود میزبان نیز متوجه این داستان شده است و احتمال بسیار زیاد این رفتار، رفتاری تکراری شونده نیست. پس اساسا جایی برای انتقاد سازنده و مخرب وجود نخواهد داشت!

انتقاد سازنده و مخرب | خوان سوم

انتقاد حتما و حتما باید خصوصی مطرح شود. در غیر این صورت هیچ سودی برای هیچ یک از طرفین نخواهد داشت!

انتقاد سازنده و مخرب | خوان چهارم

روشش را می‌دانیم و تخصصش را داریم یا خیر؟ هرگاه شخصی انتقادی میکند، باید روش درست و رفتار جایگزین صحیح را نیز مطلع بداند در غیر این صورت، این نوع نقد، نقدی ناقص و انتقادی سازنده نخواهد بود. اگرروش صحیح یک رفتار را ندانید، چه بسا ممکن است چنین رفتاری واقعا صحیح و کاربردی باشد، در نتیجه انتقاد کردن شما، شخصیت شما را به شکل جدی زیر سوال خواهد برد. چند سال پیش همکارم، از مافوق خود با لحنی تند انتقاد کرد که چرا از روش الف برای محاسبات استفاده میکند؟ وقتی مافوق وی،پرسید که به نظرت روش دیگیری نیز وجود دارد؟ همکارم پاسخ داد روش ب هم فکر کنم صحیح باشد. مکافوق ایشان با یک جمله نادرست بودن و غیرحرفه‌ای بودن روش ب را توضیح داد و موقعیت همکار ما به شدت از نظر جایگاه علمی و شخصیتی تحت تاثیر قرار گرفت.

انتقاد سازنده و مخرب | خوان پنجم

شخص درستی را انتخاب نمودیم؟بسیار دقت کنید که اگر انتقاد به شخص درستی منتقل نشود، نامش “غر زدن” خواهد بود و نه انتقاد! بسیار بسیار مهم است که فراموش نکنید غر زدن یک اختلال رفتاری است و روحیه، زمان، عزت نفس و انرژی افراد را هدر میدهد. بالاتر  رفتن قیمت ارز، بد بودن رئیس، بالابودن میزان  استرس محیط کاری و… به افراد خانواده ما ارتباطی ندارد! دعوای با همسر، بالا بودن قسط، افزایش کرایه خانه، آلودگی هوا ارتباطی به همکار ما ندارد! لطفا انرژی منفی خود را تکثیر نکید و اگر انتقادی در مورد وضعیتی دارید فراموش نکنید که این نقدها را باید به افراد مسئول و مربوط وارد نمود و گر شما به آن افراد دسترسی ندارید هرگز و هرگز غر نزنید و روحیه خود و اطرافیانتان را منفی نکنید.